Geçmişi bilemem ama günümüzde her insanın kendisini zeki olarak gördüğünü veya görmek istediğini biliyorum. Hatta türlü meziyetlerini çevresindekilere zekâ diye yutturmaya çalışanları da. Öncelikle genel olarak çok karıştırılan hatta aynı sanılan akıl ve zekâ kavramlarını kendimce açıklamak isterim. Akıl her durumda doğruyu bulmanızı sağlar. Zekâ ise yine her durumda doğruyu veya yanlışı hızlı bulmanızı sağlar. Yani akılsız bir zeki iseniz herkesten daha hızlı sonuca ulaşırsınız lakin yanlış sonuca ulaşma ihtimaliniz de yüksektir.
Toplum genellikle açıkgöz, hazır cevap, esprili, cin fikirli, uyanık, fırlama, dikkatli, aynı anda birden fazla işi yapabilen, fil hafızasına sahip ve kültürlü insanları zeki olarak nitelemektedir. Bu kesin olarak yanlıştır. Bu saydıklarımın hepsi zekâyı destekleyici unsurlar olabilir belki ama kesinlikle zekânın kendisi değildir.
Az önce dediğim gibi herkesin kendini zeki olarak gördüğü doğrudur ve az evvel saydığım tüm bu meziyetler de günümüzde pek çok insanda mevcuttur. Hal böyle iken buradan pek çoğunun varsayımına göre “sallasanız zeki insana çarparsınız” sonucu çıkıyor. Ancak öncelikle şunu sormalıyım: zekâ bu kadar bol bulunan bir şey midir? Bu kadar bol bulunan bir şey olsa zaten bir ehemmiyeti de kalmaz emin olun. Zeki insan öyle çarşıda pazarda kolaylıkla karşınıza çıkmaz. Yani Cem Yılmaz’ın dediği gibi zeki insanla karşılaşma olasılığınız sıradan bir erin orgeneral görme olasılığı ile hemen hemen eşdeğerdir.
Peki, asıl soru karşımızdakinin gerçekten zeki olduğunu nasıl anlarız? Bir insan kalıplaşmış soruları zaman baskısıyla herkesten hızlı şekilde çözebiliyorsa (örnek: öğrenci seçme sınavı) onun meziyetinin zekâ değil sadece ezberi kuvvetli olmak olduğu söylenebilir. Çünkü kalıpları ezberlemiştir. Ancak kimsenin daha önce hiç karşılaşmadığı bir probleme zaman baskısı olsun veya olmasın herkesten farklı bir bakış açısıyla yaklaşabilen kişi gerçekten zekidir ve o kişi kesinlikle dehadır.
Basit bir örnek olacak ama hepimizin bıçak olarak gördüğü sivri uçlu herhangi bir nesneye sadece bıçak değil de tornavida gözüyle de bakabilen ve yeri geldiğinde ya da bir gereklilik durumunda tornavida gibi de kullanabilen insandır zeki insan. Ayrıca bu insanlar sanılanın aksine genellikle fırlama, açıkgöz veya sosyal değil de tam anlamıyla avanak görünümlüdürler. Buna en güzel örnek Einstein’dır. Öğretmenleri tarafından geri zekâlı sanılmış ve de öyle tanımlanmıştır. Ve bu durum daha önceki yazılarımda da belirttiğim üzere elbette ki “hiçbir şey göründüğü gibi değildir” söylemini de destekler niteliktedir.
17 Ocak 2026 |
içerik yazarı: admin (yazar profili)
içerik yayın tarihi: 16 Eylül 2021
bu içerik ilgini çekti mi?
1 / 1
#akıl #Cem Yılmaz #deha #Einstein #toplum algısı #yanlış algı #zekâ
